De conclusies uit het driejarig Europees onderzoek Combating Youth Homelessness naar de risicofactoren voor sociale uitsluiting van zwerfjongeren worden vandaag bekendgemaakt tijdens een landelijke slotconferentie in Amsterdam. Op Europees niveau vormen een problematische gezinssituatie en moeilijk aan stabiele veilige huisvesting komen, de grootste risicofactoren voor dakloosheid en sociale uitsluiting. Institutionele factoren en type verzorgingsstaat spelen vooral een rol in wat er daarna gebeurt.

Drie jaar onderzoek in vier landen
In vier landen (Engeland, Tsjechië, Portugal en Nederland) is drie jaar lang onderzoek gedaan naar de levensloop van zwerfjongeren, methodische ontwikkelingen en re-integratie van jongeren. MOVISIE heeft het Europese project gecoördineerd en het  Nederlandse onderzoek verricht. Om erachter te komen hoe dakloosheid bij jongeren ontstaat, zijn 54 zwerfjongeren geïnterviewd.

De interviews zijn afgenomen door voormalig zwerfjongeren die een training hebben gekregen als medeonderzoeker. De interviews vonden plaats bij opvanghuizen, tienermoedercentra, begeleid kamerprojecten en via vluchtelingenwerk. Tsjechië, Portugal en Engeland voerden eenzelfde opzet uit. Vrijwel geen enkele respondent uit de vier landen heeft aangegeven een fijne familiesituatie te hebben en dakloos te zijn geworden als een gevolg van structurele of institutionele factoren. De problematische gezinssituatie blijkt daarom in eerste instantie de hoofdoorzaak voor dakloosheid.

In Engeland (8%) en Nederland (12%) is een klein percentage van de ondervraagde jongeren feitelijk dakloos. De grootste groep heeft opvang en maakt gebruik van voorzieningen. Dat in tegenstelling tot het percentage jongeren dat zich in Nederland dakloos voelt: 42,6%. Zwerfjongerenproblematiek ontstaat omdat het jongeren ontbreekt aan een veilige plek. Dat veroorzaakt veel stress (90%), angst (70%), depressie (70%) en slaapproblemen (80%). Ook heeft 40% van de jongeren gedachten over suïcide of daadwerkelijk een poging gedaan. Als jongeren hun laatste verblijfplaats hebben verlaten, nemen deze cijfers af. Dat zegt veel over hoe onveilig hun laatste verblijfplaats was. 78% is weleens weggelopen, waarvan 32% meer dan 10 keer.
Daarnaast is het opvallend hoeveel zwerfjongeren in hun jeugd een ouder hebben verloren: 26%.

Enkele aanbevelingen van Combating Youth Homelessness

• Zet in op vroege preventie: op het moment dat het misloopt in gezin en er geen alternatieve stabiele en veilige woonplek voorhanden is.
• Er zijn vier routes die vaak leiden naar dakloosheid van jongeren: verlaten detentie- en jeugdzorginstelling, schooluitval en herhaaldelijk weglopen.
• Grijp in op cruciale overgangsmomenten in het leven van jongeren door risicofactoren gezamenlijk te dragen en in ieder geval in te zetten op huisvesting.
• Hanteer enkelvoudige, niet medisch georiënteerde risicofactoren voor dakloosheid.
• Investeer in het ondervangen van huisvestingsproblemen in een vroeg stadium door tijdelijke vrijwillige opvang en ga op zoek naar een vorm van (langdurige) coaching.
• Investeer in toegankelijke en betaalbare individuele huisvesting voor jongeren, met of zonder lichte vorm van woonbegeleiding. Daar ligt een taak voor woningcorporaties en gemeenten.
• Sla een brug naar het collectieve: onderzoeken van mogelijkheden in de jeugdwelzijnssector, netwerkgericht werken en laagdrempelige huisvesting voor zwerfjongeren.

Combating Youth Homelessness is een samenwerkingsverband tussen MOVISIE en drie universiteiten in Engeland, Tsjechië en Portugal. Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van de Europese Unie.